İlk durağımız Mardinin 30 km güneydoğusunda Mardin-Nusaybin karayolu üzerindeki Dara Antik Kenti oluyor. Gitmeden önce köydeki çocukları da düşünüp bir poşet dolusu çikolata, gofret gibi çocukları sevindirecek şeyler aldık. Kente vardığımızda yerel rehberlerle gezintiye çıkıp Yusuf’un papucunu dama attık

Zamanında ipek yolu üzerindeki yerleşim yeri olan Dara antik kenti Mezopotamyanın Efes’i olarak anılmaktadır. Bu önemli antik kentin kuruluşuna dair kesin bilgiler olmasa da Arkeolojik kaynaklara göre M.Ö 530-570 yıllarında Ahamaniş İmparatorluğu kralı Darxis tarafından kurulmuş olduğu söylenmektedir. Prof. Dr. Metin Ahunbay ise bu kentin kurucusunun Roma İmparatoru Anastasius olduğunu ileri sürmüş hatta “Mardin, Taşın Belleği” isimli kitabında da yayınlamıştır.

Şehir sırasıyla İranlılar, Romalılar, 7. yy da Araplar arasında el değiştirerek 15. ve 16. yy da Osmanlıların eline geçmiştir.

Antik kent şehri 4 km’lik sur ile çevrilidir. Kentte kiliseler, kaya mezarları, mağaralar, su sarnıçları ve yer altındaki zindan insanı adeta etkisi altın almaktadır. Kentte bulunan paralar bakılırsa kentin çok zengin olduğu anlaşılmaktadır.

Yapılan kazılarda, M.S 500’lü yıllara ait olduğu tahmin edilen Babil ve Pers krallığına ait toplu mezarlar ve 3 bin yıllık insanlara ait kemikler ortaya çıkmıştır. Yine M.S 6 y.y’a ait olduğu tahmin edilen şemsiye, çeşitli hayvan figürlü mozaiklerde kazılarda ortaya çıkarılanlar arasındadır.

Halk olarak zindan dedikleri su sarnıcı Bizans mimari yapısının tüm özelliklerini taşımaktadır. Sarnıcın üzerinde köylünün evinden girerek dar kapıdan sarnıca inmek mümkündür.

Biz antik kenti gezerken Yusuf ve Köyün yerlisi sağ olsunlar çay demlemişlerdi. Çaylarımızı yudumlayıp bir kaç sohbet de ikizlerin babasıyla yapıp vakit kaybetmeden köyden ayrılıp yeni yeni yerlere doğru ilerliyoruz.

Yukarı Mezopotamya’da yer alan Midyat’a tarihte Sümeler, Asurlar, Urartular, Makedonlar, Persler ve Romalılar, Osmanlılar akabinde Emeviler ve Abbasiler egemen olmuştur. Abbasilerin egemenliği ile bölgede yapılaşma başlamış ve küçük küçük yerleşim birimleri bu dönemde kurulmuştur. Tarihte bir çok egemenliklere beşiklik etmiş bir şehirdir burası.

Midyat’ı daha çok dizilerden, dizilerdeki konaklarıyla hatta en önemlisi Sermiyan Midyat’ın yazıp yönettiği Hükümet Kadın filmi ile biliriz. Hükümet Kadın sadece film konusu değil gerçekten yaşanmış, gerçek hikayedir. Türkiyenin ilk Bayan Belediye Başkanı Midyat’ta göreve gelmiştir.

Midyat’ta 2 yerleşim yeri ve toplam 9 köyü ve şehrin çevresi volkanik dağlarla çevrilidir. Evleri olsun taş işleme sanatıyla olsun Müslümanı, Süryanisi, Yezidi ile hep birlikte kardeşlik ve huzur içinde yaşadıkları yerdir “Midyat”.

Görülmesi gereken yerlerin başında Midyat Devlet Konuk Evi geliyor. Midyat’ın en kalabalık yeri diyebiliriz. Galiba herkes resim çekilmeye gelmiş buraya. Bir kişi dönüp de mimarinin güzelliğine, ihtişamına bakmıyor! Ama normal Sıla dizisi çekilmiş ya bizim halkımız da resim çekmeden geri kalmaz 🙂

Konak ince taş işçiliği ile camların ve balkonların siyah demirler ile örülü ahengi içerisinde sırasıyla avluları aşarak konağın en üst katına varıp Midyat’ı ayaklarımızın altına alıp Açık Hava Müzesini izlemeye koyuluyoruz. Konuk evinden çıktıktan sonra Midyat’ın el nakışlı evlerine hayranlıkla baka baka mistik ortamda çarşıya varıyoruz. Telkari olarak bilinen geleneksel taş işçiliğini yakından tanımaya imkan veren, Telkari’nin merkezi konumunda bir çarşı burası.

Süryanilerin anayurdu olarak bilinen Mardin sıra geldi 1600 yıllık bir yapıta “Deyrul Umur Manastırı/Mor Gabriel”. Midyat’tan 18 km uzaklıkta bulunan Manastır M.S 397 yılında tepeye Mor Samuel tarafından inşa edilmiştir. Kilise tarafından ikinci Kudüs olarak kabul edilen Manastır’da 5. ve 6. yy’dan kalma eserleriyle , Bizans dönemi mozaikleriyle eşşis bir yapı olma özelliğindedir. Manastır kompleksi içerisinde bir çok bölüm yer alıyor. Bunlar; Theodora Kubbesi, Azizler Evi, Meryemana Kilisesidir. Theodora Kubbesi taş ve tuğla ile yapılmış muazzam güzelliğe sahiptir. Manastır içerisinde nasıl ki rahiplerin yaşamaları ve ibadet etmeleri için yerler tesis edilmişse anıt mezarların bulunuduğu odalar da mevcuttur. Hatta Mor Gabriel’in mezarı yerde görülmeyecek şekildedir.

Midyat’ta Gezilecek Diğer Yerler

Meryem Ana Kilisesi

Mor Loozor Manastırı

Mor Yakup Manastırı

Mor Serkis ve Bakos Manastırı

Cevat Paşa Cami

Merkez Ulu Cami

Merkez H. A. Rahman Cami

Cevat Paşa Kışlası

Narlı (Ahla) Harabeleri

Mardin bir çok kilise, cami ve medreseye ev sahipliği yapmaktadır.

Binalarına badana fırçası değmemiş, orjinal Mardin taşı ve taş işlemesi ile evleri büyüleyici kılan, yüzyıllara meydan okuyan yapıların şehirdir burası.

Mardin gezimizin bir gününü Midyat ve çevre köylere ayırdığımız gibi diğer gün Batman-Hasankeyf’e kalan günlerimizi ise Mardin’e ayırdık. Mardin’de medrese, cami, manastır, müze ve şehir içi gezimizde ziyaret ettiğimiz tarihi yerler hakkında vereceğimiz bilgiler umarız faydalı olur.

Zinciriye Medresesi : Melik Necmettin İsa Bin Muzaffer Davut Bin El Melik Salih tarafından 1385 yılında yaptırılan medrese iki katlı olup aynı zamanda iki avluya sahiptir. Dilimli kubbesi aynı Kasımiye Medresesindeki gibi dilimli olup göze çarpmaktadır. Yükseğe yapılan medrese rasathane olarak kullanılmıştır.

Mardin Kalesi : Zinciriye Medresesinin hemen arkasında yer alan kale Subari, Sümeri Babil, Mitaniler, Asur, Pers, Roma, Bizans, Emevi, Abbasi, Hamdaniler, Selçuklular, Artuklu, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safaviler, Osmanlılar dönemlerini yaşamış kale nam-ı diğer Kartal Yuvası.

Kasımiye Medresesi : Yapımına ilk Artuklular başlamış ve Moğolların saldırısı ile yarım kalan inşaatı Akkoyonlu hükümdarı Cihangir’in oğlu Sultan Kasım tamamlamıştır. Zaten medresenin her iki kubbe arasındaki yapı farklılığı da bunu ortaya koymaktadır. Medresenin içinde bulunan derslikler yapının cephesi hiç fark etmeden güneş doğduğu andan batana kadar güneş görmektedir. 700 yıllık tarihe sahiplik eden medrese hakkındaki rivayete göre Sultan Kasım burada öldürülmüştür. Kız kardeşi ölen abisinin kanlı gömleğini medresenin duvarlarına sürmüş ve bugün duvardaki kan izlerinin o günden beri duvardan izinin çıkmamış olmasıdır.

Medrese avlusundaki havuzun hikayesi de çok anlamlı; Çeşmeden çıkan su doğum simgelerken döküldüğü ilk iki havuz bebeklik ve çocukluk dönemi olarak tasvir edilmiştir. Bu havuzlardaki su o kadar hareketli ve dalgalıdır ki tıpki gerçek anlamda yaşanan hareketli çocukluk dönemi gibi. Sonraki dikdörtgen durgun suya sahip havuz gençliği simgelemektedir. Havuzdaki su o kadar durgundur ki sanki gençlik yılları hiç bitmeyecek hissi gibi. Havuzundan akıp giden su ince uzun havuza akar. İşte bu havuzdaki su o kadar hızlı akar ki yaşlılık olarak tasvir edilen havuzdur burası. Yaşlılık havuzundan en son medresenin ortasındaki büyük havuzda biriken su da mahşer yerini simgelemektedir. En son bu havuzdan çıkan su Mezopotamya’ya dökülmektedir. Ana rahminden çıkılan andan mahşere kadar olan süreç sembolik olarak tasvir edilmiştir.

Deyrulzafaran Manastırı/Mor Hananyo : 5. yy da yapımı başlanan manastır farklı farklı eklentiler ile 18 yy. da bitirilmiştir. Tarihi kaynaklarda bu manastır 639 yıl Süryanilerin patriklik merkezi olmuştur. 52 Süryani patriğin mezarı bu manastır içindedir. Manastır M.Ö güneş tapınağı olarak kullanılmş sonra Romalılar tarafından kale olarak kullanılmış bir kompleks üzerine kurulmuştur. Manastır tarih boyunca süryanilerin eğitim merkezlerinden biri olmuştur. Kompleks içinde Güneş Tapınağı, Azizler Evi, Meryem Ana Kilisesi ve Mor Hananyo Kilisesi vardır.

Manastırda patriklik yapan 4. Petrus 1874 yılında İngiltere ziyareti sırasında satın aldığı matbaayı manastıra getirmiş böylelikle bölgeye ilk matbaayı getiren kişi kendisi olmuştur.

Revaklı avlusu ile avludaki kuyusu aynı zamanda taş sanatının tüm incelik ve detaylarını burada görmek mümkündür.

Şahtana Ailesi Evi – PTT Binası : Mutheşem kelimesinin az kalacağı bir yapıt burası. 1890 yılında Şahtana ailesi Ermeni mimar Lole’ye yaptırmış bu binayı. Zaman içerisinde hastane ve otel olarak kullanılan bina 1953 yılında Şahtana ailesinden satın alınarak PTT binası olarak kullanılmaya başlanmış. Binanın tam karşısında Şehidiye Cami bulunuyor.

Sabancı Müzesi : Mardin şehir merkezinde bulunan müze Sultan II. Abdülhamit zamanında Süvari kışlası olarak kullanılmış sonra Vergi Dairesi olmuştur. Bina dahilinde Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi ve Dilek Sabancı Sanat Galerisi dahilinde bir çok tarihi eser görmeniz mümkündür.

Tarihi Mardin evleri ve dar sokaklarında doya doya yürüdük, Cemil İpekçi moda ve tasarım atölyesinden alışverişimizi yaptık, Mardin’in en güzel yemeklerini yedik, sobada kestanemizi yaptık, menengiç kahvemizi-çörekotlu türk kahvemizi içtik, çarşılarını gezdik, belediye çalışanlarını gördük!

Belediye çalışanı ne alaka diyeceksiniz muhakkak 🙂 Mardinin dar ara sokaklarına araçların girmesi imkansız olduğundan çöp toplama, tüpçülük ve daha bir çok görevi eşekler görüyor.

1- Ulu Cami (Cami Kebir)

2- Melik Mahmut Cami (Bab Es Sur)

3- Şehidiye Cami Reyhaniye Cami

4- Abdullatif (Latifiye) Cami

5- Necmettin (Maristan) Cami

6- Emineddin Cami

7- Mor Dımet Manastırı

8- Şeyh Çabuk Cami

9- Kasım Tuğmaner Cami

10- Nizamettin Begaz Cami

11- Şeyh Salih Cami

12- Sultan Hamza Mescidi

13- Hamidiye Cami

14- Sultan Musa Cami

15- Midyat Cami

16- Muhammed Hakim Mansuri Cami

17- Zeynel Abidin Cami

18- Kızıltepe (Koçhisar) Ulu Cami

Mardin Kiliseleri

1- Deyru’lumur Manastırı (Mor Gabriyel)

2- Mor Behnam (Kırklar)Kilisesi

3- Meryemana Kilisesi ve Patrikhane

4- Mor Yusuf Kilisesi (Surp Hovsep)

5- Deyrul Zafaran Manastırı (Mor Hananya)

6- Mor Yakup Manastırı (Nusaybin)

7- Midyat Meryemana Manastırı

8- Mor Dımet Manastırı

Mardin Medreseleri

1- Kasımiye Medresesi

2- Zinciriye Medresesi

3- Şehidiye Medresesi

4- Şah Sultan Hatun Medresesi

5- Melik Mansur Medresesi

6- Altun Boğa Medresesi

7- Muzafferiye Medresesi

8- Savur Kapı Medresesi

Mardin Kaleleri

1-Mardin Kalesi

2- Fafih Kalesi

3- Aznavur Kalesi

4- Marin-Merdis Kalesi

5- Rabbat Kalesi

Mardin Çarşıları

1- Revaklı Çarşı

2- Kayseriyye/Bezestan Çarşı

Mardin Hamamları

1- Ulu Cami Hamamı

2- Radviyye Hamamı