ÇORUM’UN TARİHİ

Bu bölgede en eski yerleşim Katolik Çağ’a ait olup tarihi M.Ö 6000-3000 yıllarına dayanır. M.Ö 2000 yılından sonra Hitit’ler Anadolu’ya gelerek burada bir devlet kurmuşlar. Ve ismine Hatti Ülkesi demişlerdir. Çorum Hititlerden sonra sırasıyla Frig, Pers, Pontus Krallığı ve Bizans gibi farklı farklı impatorlukların hakimiyetine girmiş bir şehirdir. Çorum, 1071 Malazgirt Savaşının ardından 1075 yılında Danişment Ahmet Gazi tarafından Türk hakimiyetine geçmiştir. Zaten bu tarihten sonraki yapılarda Selçuklı ve Osmanlı dönemine ait izleri rahatlıkla görebilirsiniz.

ÇORUM’DA GEZİLECEK YERLER

Çorum Belediye Binası

1923 yılında Milli Kütüphane olarak inşaatına başlanan yapı 1925 yılında kapılarını açmıştır. Kütüphane ve bir nevi müzelik eserlerin sergilenip kullanıma açık olan bina 1960 ihtilalinden sona Belediye Binası olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Çorum Saat Kulesi

II.Abdulhamit’in tahta çıkışının 25. yıldönümünde göndermiş olduğu fermana binaen 1894 yılında yapılan kule 27.5 metre yüksekliğindedir. Kuleyi ilk gördüğünüzde kuleden çok minare benzetimi yapacaksınız. Ki bun da çok haklısınız. Bir Osmanlı dönemi eseri olan kule adeta minare şeklinde inşa edilmiştir.

Çorum Müzesi

Yazılı kaynaklara göre bina aslında 1914 yılında bir hastane olarak inşa edilmiş olup sonrasında sırasıyla Ziraat Mektebi, Sanat Mektebi, Ticaret Lisesi ve Atatürk lisesi olarak hizmet vermiştir.  Binaya bakar bakmaz 19.yüzyılın tipik mimarisini anlamamak imkansız. Ancak bu güzel bina uzun yıllar ayakta kalmayı başaramamıştır. 1988 yılında çıkan bir yangınla zarar görmüştür. 1989 yılı itibariyle tüm onarım çalışmalarına başlamış ve bina 2003 yılında tekrardan ziyaretçilerine kapısını aralamıştır. Müzede neler sergileniyor diye meraklıları varsa aşağıda onları listeledik;

Arkeoloji Salonu : Kuşsaray ve Alacahöyük kazı çalışmaları sonucu elde edilen Kalkolitik Çağ eserleri 

Hitit Mimarisi Sergi Alanı : Hitit arabası sergilenmekle birlikte Hattuşa’ya gitmeye vakti olmayanlar Çorum müzesine gelip başkent Hattuşa’yı burada sanal olarak gezebilir.

Diğer görülmeye değer olanlar ise Hitit dönemi eserlerinden olan kabartmalı vazolar, Frig dönemi buluntuları, Roma ve Osmanlı dönemine ait sikkelerdir.

Giriş Ücreti : 8 TL, Müzekart sahibi olanlar ücretsiz ziyaret edebilir.

Ulu Cami Cami

Selçuklu döneminde yapılmış eserlerden biridir. Deprem sonucu hasar gören cami Mimar Sinan tarafından onarılmıştır. Dokuz kubbeden oluşan cami 1790 yılında gerçekleşen depremle yeniden zarar görünce 1802 yılında Yozgatlı Çapanoğlu Süleyman Bey tarafından eskisi gibi onarılmaya başlanmış. Ancak Süleyman Bey’in ölmesi üstüne bu işi oğlu Abdülfettah Bey üstlenince 1810 yılında ahşap ve tek kubbeli olarak yapılmıştır. Caminin en önemli şeyi 1306 tarihli abanoz ağacından çatma kündekari tekniğiyle yapılmış olan miberidir.

Çorum Kalesi Selçuklu mimarisinin özelliklerini taşıyan kale şehrin güneyindeki tepede yer alıyor. Kalenin planı kare biçimli olup kale için kullanılan malzemeler; kesme taş, moloz taş ve Roma-Bizans dönemlerine ait devşirme taşlardır. Kale içinde 42 adet konuk ve bir cami bulunmaktadır.

Çorum Gezilecek Yerlerin Mesafeleri

Çorum – Alacahöyük: 54 km

Alacahöyük – Şapinuva : 60 km

Alacahöyük – Hattuşa : 37 km

Hattuşa Örenyeri – Yazılıkaya Tapınağı : 1.7 km

Çorum – İskilip : 57 km

Çorum – Kapılıkaya Kaya Mezarı : 27 km

Alacahöyük Müzesi ve Örenyeri (Boğazkale)

Çorum Müzesine bağlı olan Alacahöyük müzesi Çorum merkezine 45 km, Ankara’ya ise 200 km uzaklıktadır. Müzede sergilenen eserler kazı çalışmaları sonucu elde edilen Kalkolitik, Eski Tunç, Hitit ve Frig dönemlerine aittir. Alacahöyük Müzesi ve Ören yerini lütfen birbirinden ayırmadan gezin. Her iki yer de görülmesi gereken yerlerden olduğundan birinden birini es geçmeyin. Alacahöyük’te açılan ilk yere müzedir burası. 1940 yılında kapılarını aralamış olan müzede aynı zamanda Etnografik eserleri de görme şansınız vardır.

Alacahöyük Eski Tunç Çağı ve Hitit döneminde din ve özellikle de sanat anlamında çok önemli bir yermiş. Din ve sanatın önemli olduğu bu topraklar aynı zamanda 4 uygarlık çağına da tanıklık etmiştir. Alacahöyük’te Hitit kültürüne artı olarak Hititlere öncülük eden Hatti kültürü ve zenginlikleri de ortaya çıkarılmıştır. Alacahöyük hakkında daha detaylı bilgi için Alacahöyük makalemizi okumanızı öneririz. 

Giriş Ücreti : 5 TL, Müzekart sahibi olanlar ücretsiz ziyaret edebilir.

Boğazköy Örenyeri (Hattuşa) ve Müzesi

Boğazköy Çorum’a 82, Ankara’ya 210 km uzaklıktadır. Boğazköy (Hattuşa) örenyeri Hitit devletinin eski çekirdek bölgesinin merkezi konumundaymış. Yapılan arkeolojik kazılar sonucu ortaya çıkarılan eserler bu örenyerinde sergilenmeye devam etmektedir. Hattuşa 1986 yılında Unesco Dünya Kültür Mirası listesine alınmış görülmeye değer yerlerin başında geliyor. Hattuşa’nın ilk keşfi Fransız mimar Charles Texier tarafından 1834 yılında olmuştur. Unutulmuş Hattuşa bu sadece dünyaya tanıtılmıştır. Örenyerindeki kazılar 1906 yılında başlatılmış fakat 1931-1939 yılları arasında II.Dünya Savaşı döneminde zorunlu bir aradan sonra 1952 yılında kazılara tekrar devam edilmiştir. Eski Tunç çağında burada sürekli yerleşim bulunmaktaymış.

Eski Tunç Çağının hemen ardından Asur Ticaret Koloni Devri söz konusudur. Yazılı kaynaklara göre Kuşarlı Anitta Hattuşa Kralı Pijusti’yi M.Ö 2000 yılında yenmesi üzerine şehre ciddi zarar vererek lanetlenmiştir. Anitta her ne kadar lanet etse de aksi olur ve Hitit Kralı I.Hattuşili tarafından M.Ö 1600-1650 yılları arasında şehir başkent yapılır. M.Ö 1200 yılına gelindiğinde farklı nedenlerle şehrin terk edilmesi üzerine Karanlık Çağ olarak bilinen Erken Demir Çağı başlar. Bu dönemi takiben de M.Ö 9 yy’da Frig Çağı, Helenistik Dönem ve Roma ve Bizans takip etmiştir. 

Giriş Ücreti : Müze girişi 5 TL, Örenyeri girişi 8 TL, Müzekart sahibi olanlar ücretsiz olarak sadece müzeye ziyaret edebilir.

Yazılıkaya Tapınağı

Hattuşa’nın kuşkusuz en etkileyici yeri Yazılıkaya Tapınağıdır. Boğazköy Ören yerinden araçla sadece 1.7 km uzaklıkta bulunan Yazılıkaya inanın sizi çok şaşırtacak. Yüksek kayalar arasında gizli kalmış tapınakta kral ve kraliçeler kabartma halinde kayalara işlenmiştir. Yazılıkaya Tapınağı makalemizi okuyabilirsiniz.

Ortaköy – Şapinuva

Şapinuva Hitit İmparatorluğunun önemli idari merkezlerinden biri olmuştur. Siyasi ve coğrafi konumu itibariyle stratejik önemi çok yüksek olduğundan bir yandan da askeri ve dini merkez olmuştur. İdari merkez olduğunun ispati Tokat Masat Höyük kazılarından ortaya çıkan büyük krala ait mektuba aittir. Mektupta kral şunları demiştir “Bu tablet size ulaşınca, 1701 askeri İshupitta’dan acele olarak sevk ediniz ve onları iki gün içerisinde Şapinuva şehrine, Majeste’nin huzuruna getiriniz”.

İncesu Kanyonu

Yerel adıyla Uzungeçit olarak bilinen İncesu 12 km uzunluğundadır. Rafting ve doğa sporları aynı zamanda trekking severlerin gitmesini tavsiye ettiğimiz bölgedir. Kanyonun her iki yanında yükselen kayalar ve bu kayalar üzerine Helenistik döneme ait duvar kabartmaları, su arnıçları ve hatıl oyuklar bulunmaktadır. Kanyonun içine 1 km girince bir kaya üzerine 1.5 mt yükseklikte Kybele kabartması göreceksiniz. Taht üzerinde oturmuş ve sol elinde aslan yavrusu tutan tanrıça kabartmasıdır bu. Kanyon içindeki Kybele kabartması Anadolu’daki diğer Helenistik kabartmalarının en büyüğüdür.

Kapılıkaya Kaya Mezar

Çorum’dan Osmancık’a giden yol üzerinde bulunan Kapılıkaya Kaya Mezarını ilk görünce hemen aklınıza Frig Vadisindeki Yazılıkaya gelecek. Kapılıkaya M.Ö 2 yy’a ait Helenistik döneme ait kaya mezarıdır. Mezar odasının kapısında İKEZİOS yazdığından bu mezarın Komutan İkezios’a ait olduğu bilinmektedir.

İskilip Kaya Mezarı

Roma dönemine ait kaya mezarı iki sütunlu olarak bir kaya üzerine inşa edilmiştir. Sütun başlıkların üzerinde yatar pozisyonda aslan heykelleri dikkat çekicidir.

Çorum’daki Yaylalar ve Şelaleler

Kargı Yaylası (Eğinönü)

Kargı ilçesinin kuzeyinde. Çorum’a 140 km uzaklıktaki yaylada yöresel yayla evlerinin bozulmamış halini görebilirsiniz. Doğa harikası olan Kargı Çorum’a yolu düşecek olan herkesi bekliyor.

Abdullah Yaylası

Çorum’un en yüksek dağı Köse dağında yer alıyor. Çorum’a 114 km mesafede bulunan yayla temiz havası, yemyeşil doğası ve çam ormanlarıyla kesinlikle uğranılması gereken bir yayladır.

İskilip Yaylaları

Bayat Kunduzlu ve Kuşcaçimeni Yaylaları

Çorum’un Bayat ilçesindeki yayla Karatepe bölgesinde yer alıyor. Eğer kamp yapma merakınız varsa yaz aylarında tercihiniz Kuşcaçimeninden yana olmalı. Zengin bitki örtüsüne sahip yaylalarda özellikle karaçam, sarıçam ve köknar ağaçları dikkat çekicidir.

Ne zaman gittiğinize bağlı olarak eğer yaz ayında ziyaret edecekseniz olmazsa olmaz şelaleleri de görmek istersiniz herhalde. İskilip ilçesindeki Karayanık şelalesi ve Kargı ilçesindeki Kızılcaoluk şelaleleri bizim tavsiye edeceklerimiz arasında olanlar.

Hitit Yürüyüş Yolları

Bisiklet Parkurları

Alacahöyük – Çelebibağ – Boğazkale : 32 km

Alacahöyük – Karamahmut – İncesu Kanyonu : 82 km

Boğazkale – Emirler – Şapinuva : 103 km

Günlük Yürüyüş Parkurları

Alacahöyük – Kalehisar – Mahmudiye : 7 km

Çatak – Sultanköy – Kızılhamza Göleti : 15 km

İbikçam – Boğazkale – Hattuşa : 9 km

İncesu Kanyonu – Kale : 8 km

Karakaya – Alacahöyük : 9 km

Şapinuva – İncesu Kanyonu  :13 km

Uzun Yürüyüş Parkurları

Alacahöyük – Boğazkale : 32 km

Alacahöyük – Çatak – Kızılhamza – Şapinuva : 65 km

Boğazkale – Çatak – Kızılhamza – Ortaköy : 84 km

Yazılıkaya – Boğazkale Göleti – Hattuşa : 23 km

Kızılırmak havzası Türkiye’nin ilk doğa, tarih ve mutfağını bir araya getirip harmanlayan bir ekoturizm çalışmasıdır. Kızılırmak havzasında yürüyüş ve gastronomi turu olarak gerçekleştirilmektedir. Bu rotada bisiklet kullanabilir, trekking yapabilir ve hatta jeep safari yapabilirsiniz.

Kızılırmak Havzası Yürüyüş Parkurları

Sorkun – Asarkaya : 6 km

Sorkun – Karayanık Şelaleleri : 7 km

Yalakyayla – Akpınar : 11 km

Akpınar – İskilip : 14 km

Karaağaç Yaylası – Çukuralıç : 15 km

İskilip – Karayanık : 52 km

Gökçedoğan Baraj Gölü – Kızıloluk : 5 km

Tepelice – Çobanlar : 11 km

Kızılırmak Havzası Bisiklet Parkurları

İskilip – Asarkaya : 54 km

Kargı – Saraycık : 62 km

İskilip – Elmabeli – İskilip : 82 km

Obruk Baraj Gölü Çevresi – İskilip : 110 km

1.Gün Çorum Gezilecek Yerler Rotası

Buraya gelene kadar Çorum’da nereler gezilir nereler görülür en detaylı şekilde öğrendiniz. Bundan sonrası aşama gün gün plan yapıp kalacağınız süre boyunca gezilecek yerleri bir güzel listelemede. Bizim tavsiyelerimiz doğrultusunda 2 gün boyunca gezilecek yerler şu şekildedir. İlk gün Hattuşa Örenyeri (Arslanlı kapı, Kral kapı, Yer kapı, Nişantepe, 2 nolu hiyeroglifli oda ve Büyük mabet) ve Müzesi ile Yazılıkaya tapınağı, Alacahöyük Müzesi ve Örenyeri (Sfeskli kapı, kral mezarı, poternli kapı)

2.Gün Çorum Gezilecek Yerler Rotası

Birinci günün dolu dolu geçmesinden sonra ikinci günü boş bırakacak değiliz herhalde. Sabah erkenden 2.gün programına başlarsanız aşağıda yazdığımız yerleri rahatlıkla sıkışmadan gezme şansınız olacaktır. Ortaköy ilçesinde yer alan Şapinuva Örenyeri ile güne başlayıp buradan İncesu Kanyonuna gitmelisiniz. Öğleden sonra gezinizi tamamlayıp Çorum merkezine geçmeli ve şehirdeki Çorum Müzesi, Ulu Cami, Saat Kulesi, Çorum Kalesi ve Tarihi Konakları görerek Çorum gezinizi gönül rahatlığıyla sonlandırabilirsiniz.

Çorum’da Yapmadan Dönmeyin

Alacahöyük, Yazılıkaya ve Hattuşa Örenyerlerini görün,

Çorum Müzesinde tarihe yolculuk yapın,

Kargı, Osmancık ve İskilip’in nefis yaylalarında doğaya doyun, özellikle renk cümbüşünün sahnelendiği sonbahar dönemi gidin,

Hitit yolu ve Gastronomi yolunu adımlayın,

Osmancık Kunduz ormanlarında jeep safari yapın,

Çorum merkezdeki Katipler Konağında yöresel yemekleri tadın (mayalı, cızlak,borhani helise, yanıç, kömbe, hingal, oğmaç, tirit, çullama, iskilip dolması, kara çuval helvası, teltel, hedik) 

Leblebi almadan da sakın dönmeyin 😉

Çorum Nerede?

İç Anadolu’nun kuzeyi ile Orta Karadeniz bölgesinin iç kesiminde yer alıyor.

Ankara’dan Çorum arabayla 240 km,

İstanbul’dan Çorum arabayla 614 km,

Antalya’dan Çorum arabayla 783 km,

Samsun’dan Çorum arabayla 172 km,

Merzifon Havalimanından Çorum arabayla 63 km

Çorum’a Nasıl Gidilir?

Çorum’a gitmenin en kısa yolu Amasya Merzifon havalimanına uçakla ulaşmaktır. Thy ile Atatürk Havalimanından, Pegasus ile Sabiha Gökçen’den 1 saat 20 dakikalık uçuş ile Merzifon’a varabilirsiniz. Antalya’dan uçakla seyahat etmek isterseniz İstanbul aktarmalı olarak gidebileceğinizi hatırlatmak isteriz. O yüzden Çorum’a en yakın mesafedeki havalimanı Merzifon için sadece İstanbul’dan gelecek yolculuların tercih etmesini öneriyoruz.

İstanbul Çorum yolunu karayolu üzerinden gelmeyi düşünenlerin izleyeceği güzergah şöyle olmalı; İzmit, Düzce, Bolu, Gerede, Ankara, Kırıkkale ve Sungurlu

Kullanabileceğiniz otobüs firmaları isimleri ise şöyledir; Ulusoy, Lider Turizm, Kamil Ko. ve Metro Turizm

Çorum Otogar Telefon : 0364 213 66 70

A ODASI

Bu kaya odasının önünde tapınağı dış dünyadan ayıran büyük bir yapı kompleksi bulunmaktaydı. Odanın sağın da ve solundaki kireç taşlarına özenli ve düzenli işlenmiş olan kabartmalar bulunur. Kayaların sol tarafındaki kabartmalar tanrıları, sağ tarafındakiler ise tanrıçaları betimlemektedir. Kayaya toplam 63 figür işlenmiştir.

Ana sahne : Tanrılar geçidi kabartması – Fırtına Tanrısı ve eşi Güneş Tanrıçası ile çocuklarının karşılaşması

Ana sahnenin karşısında Büyük Kral IV. Tuhaliya elinde egemenlik sembolünü tutar bir vaziyette tasvir edilmiştir.

B ODASI

Dar bir geçitten geçerek B odasına giriş yapıyoruz. Bu bölümdeki kabartmalar birbirinden bağımsız bir halde yapılmıştır. B odası, büyük ihtimalle M.Ö 13 yy. sonlarında Tudhaliya IV’ün oğlu Şuppiluliuma II tarafından, ölen babasının anısına yaptırılmıştır. Bu oda’da ki kabartmalar 13. yy. sonlarında kazılmış olduğundan daha iyi korunmuştur.

Omuzlarında orak biçimli kılıç taşıyan 12 tanrıdan oluşan kabartma

12 tanrı kabartmasının hemen karşısında sapı dört aslan figürü ve e üstü boynuzlu başlık taşıyan bir başla biten büyük kılıç kabartması : Yeraltı Tanrısı Nergal tasviri. Sol ayak kobra, sağ ayak ise akbaba olarak tasvir edilmiştir.

Tudhaliya IV’ün sağında Fırtına Tanrısı Teşup’un oğlu Şarumma’nın kral Tudhaliya’ya sarılışı ve ona yol gösteren bir durumda tasvir edilmiştir. Kral Tudhaliya’nın başının arasındaki Kem’in ayrıntılı sembolü

Son 50 yıldır gittikçe bozulmaya başlayan kaya üzerine yapılmış bu kabartmaları daha da bozulmadan önce görmenizi tavsiye ederiz.

Eski Hitit İmparatorluğu döneminden sonra M.Ö 1400-1200 yılları arasında Hitit’in Büyük İmparatorluk dönemi olmuştur. Bu süreçte büyük bir imparatorluğun yaratılması söz konusu olmuştur. Büyük İmparatorluk dönemi M.Ö 1200-1800 yıllarında Mezopotamya toprakları üzerindeki sahip olunan ticari gücün zayıflaması ve ardından yaşanan taht kavgalarının baş göstermesi ile imparatorluk çökmeye başlamıştır. Büyük İmparatorluğun çöküşü ile M.Ö 900’lü yıllarda Frig Çağı başlayıp ardından sırasıyla Helenistik, Galat, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemi bölgede hakimiyet sürmüştür.

Dünyanın ilk barış anlaşması tabletleri Hattuşa’da bulunmuştur. Bu tabletlerin hiyeroglifleri ise Mısır’ın Luksor şehrindeki Karnak Tapınakları duvarlarında resmedilmiştir.

Hattuşa 1834 tarihinde Fransız Mimar Charles Texier tarafından keşfedilmiştir. Keşfedilmesinin hemen ardından başlayan kazılar dünya üzerinde yaşanan savaşlar nedeniyle durdurulmuş 1952 yılında tekrar kazı çalışmalarına kalındığı yerden devam edilmeye başlanmıştır.

Çorum ilinin Boğazkale ilçesinde yer alan Hattuşa kenti M.Ö 14 ve 13. Yy’da 6 km’lik sur ile çevrili olduğu, 6 km’lik surun hemen önündeki duvarın ise savunma amaçlı yapıldığı bilinmektedir. Boğazköy’de tarihten kalma yapılan ayakta olanları ve görmeye değer olanları Aslanlı Kapı, Sfenksli Kapı, Kral Kapı ve Yer Kapı’dır.

Hattuşa kazı alanını gezmek bizlere tarihi her ne kadar anlatmaya ışık tutsa da Hihit İmparatorluğu tarihini yakından tanımak için Çorum Arkeoloji Müzesine gidilmelidir. Türkiye’nin en güzel müzelerinden biri olduğuna inandığımız müze 1915 yılında Osmanlı mimarisi ile yapılmıştır.

Müze içerisinde Geç Katolik Çağ’dan 21 yy’a kadar olan süreçte 7000 yıllık tarihi gözlemlemek, bu dönemlere ait eserleri görmek mümkündür. Müze eserleri arasında görebilecekleriniz Eski Tunç Dönemi mezar buluntuları, Hitit Dönemi’ne ait vazolar, çivi yazılı tabletler, seramikler, sikkeler, kandiller ve daha fazlasıdır.

Müze sadece bu görülecekler ile sınırlı değildir. Müze de bir de Etnografya bölümü vardır. Burada ise Osmanlı dönemine ait eserler sergilenmektedir.

Müzenin bahçesinde koca koca küpler ise gözden kaçırılmayacak cinsten. Eski dönemlerde erzak konulan bu küplere pithos denilmekteymiş.

Boğazköy Müzesi Çorum’a 82 km uzaklıkta Boğazköy ilçesindedir. Daha çok Hitit eserleri görebileceğiniz müzede Hitit eserleri, bölgede hakimiyet kuran Frig, Roma ve Bizans koleksiyonları da görülebilir.
Alacahöyük Müzesi Çorum’a 45 km uzaklıkta Alaca ilçesinde yer almaktadır. Katolik Çağ’dan Osmanlı’ya kadar uzanan tarihi dönem içerisinde kullanılan eserleri görebileceğiniz müzedir.

Boğazköy açık hava müzesi ne derece önemliyse Alacahöyük Ören Yeri de bir bu kadar önemlidir. Arkeoloji tarihinde önemli olan Alacahöyük’ü 1835 yılında W. J.Hamilton keşfetmiştir. 1861 tarihinde höyükte kazı çalışmaları yapan G. Permot bulduklarının Hitit İmparatorluğu dönemine ait olduğunu iddia eden ilk kişidir. Atatürk de höyük’e fazlasıyla önem vermiştir. Bundan dolayıdır ki 1935 yılında burada Ramzi Oğuz Arık başkanlığında kazı çalışmaları başlanmıştır.

Höyük’te görebileceğiniz en güzel sanat eseri Güney Kursu’dur.

Tarihte sanatın ve dinin merkezi olan Alacahöyük’teki eserler bugün Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesinde ve Alacahöyük Müzesinde sergilenmektedir.

KISACA HİTİT İMPARATORLUĞU DÖNEMİ

Asur Ticaret Kolonileri çağında Anadolu’daki beylikler : Neşa (Kaneş), Hattuş, Mama, Puruşhanda, Kuşşara ve Zalpa olmuştur. Yazılı belgelerde belirtilen Pithana ve oğlu Anitta zamanında Anadolu’da merkezi bir devlet kurulmasını sağlamıştır. Anitta Neşa, Zalpa ve Hattuş’u ele geçirerek ilk kez büyük kral ünvanını almıştır. Asıl olarak Anitta’dan yy sonra aynı soydan gelen Kuşşaralı Labarnaş Hattuş’u başkent yapıp, kente Hattuşaş, kendine de Hattuşalı anlamına gelen Hattuşuli adını vermiş böylece Hitit Devleti resmen kurulmuştur.

Hitit İmparatorluğunun ilk Kralı II. Tuthaliya’dır. II. Tuthaliya’Dan sonra en önemli krallardan biri Mutavalli olmuştur. Mutavalli döneminde Anadolu’da hakimiyet kurulmuş ve sonra Suriye’ye seferler yapılmıştır. Mısır ile yapılan Kadeş Savaşı da yine bu dönemde (M.Ö 1274) gerçekleşmiştir. M.Ö 1269 yılında imzalanan Kadeş Antlaşması tarihte ilk yazılı antlaşma olmuştur. Antaşma tabletinin bir kopyası New York’ta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin girişinde sergilenmektedir. Kadeş Savaşının yarattığı yıpranmadan sonra İmparatorluk tamie edilemez hale gelmiş ve zamanla gerilemeye başlamıştır. M.Ö 1200 yılıında Karadeniz dağlarından gelen Kaşkalar tarafından Hitit İmparatorluğu yıkılmıştır.

ALACAHÖYÜK

Ankara’nın 160 km. doğusunda, Çorum’un 45 km. güneybatısında, Boğazköy-Hatuşa’nın 25 km. kuzeydoğusunda yer almaktadır.

Alacahöyük W.Hamilton tarafından 1835 yılında keşfedildi. Bu tarihten itibaren birçok gezgin ve bilim adamının ziyaret ettiği Alacahöyük’te ilk kazılar, 1907 yılında Theodor Makridi tarafından İstanbul Müzeleri adına yürütüldü. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra Atatürk’ün direktifleri ile Türk Tarih Kurumu tarafından ilk Türk kazısı olma özelliği taşıyan Alacahöyük’te sistemli kazılara 1935 yılında başlandı. Eski Tunç ve Hitit çağında çok önemli bir sanat ve kült merkezi olan Alacahöyük’te 4 uygarlık tespit edilmiştir.

SFENKSLİ KAPI

Kalker temel üzerinde andezit bloklarla inşa edilmiş olan Sfenksli Kapı’nın genişliği 10 metredir. Sfenksli Kapı bir yolla bağlandığı büyük mabedin anıtsal girişidir. Girişin iki yanında büyük söğe bloklarının dış yüzleri sfenks protomlarıyla süslüdür. Kulelerin dış ve iç yüzleri kabartmalı ortostadlarla bezelidir. Sol kulede, kaide üzerinde ayakta duran boğa “Göklerin Fırtına Tanrısı” sembolleştirir. İzleyen blokta sunak önünde, kurban hayvanları keçi ve koçların getilişini, merdivenle ve hançerle gösteri yapan figürler izlemektedir.

Arkasındaki blokta biri küçük bir hayvanı, olasılıkla bir ritonu taşımakta, diğeri saz-gitar çalmaktadır. Sonuncu blokta ise iki tekerlek üzerinde sağa yönlendirilmiş, iri bir boğa görülmektedir. Sırtındaki yüksek çıkıntı onun, bir kült objesi olduğunu düşündürmektedir.

Sağ köşe bloklarda, tahtında oturan bir tanrıça ile ona tapan görevlileri gösteren kabartmalar yerlerinde korunmuştur. Alacahoyuk “Sfenksli Kapı” serisinde bir kült festivalinin kutlanışı canlandırılmıştır.

ESKİ TUNÇ ÇAĞI MEZARLARI (M.Ö.2500-2000)

Hitit kültürüne kaynaklık eden kültürlerin önde geleni olan yerli Hatti uygarlığının aydınlanmasında çok önemli bir yeri olan Alacahöyük Eski Tunç Çağı “Kral” mezarları, bu çağın en önemli buluntularıdır. Mezarların en büyükleri 30 metrekare ve yaklaşık 1 metre derinliğindedir. İçinde bulunan ölü ve onunla beraber gömülmesi planlanan eşyalar düzenli bir sistem içindedir ve ölen kişi hemen hemen her mezarın batı kısmına yerleştirilmiştir. Ölünün başı hep batıya konup, yüzü de her seferinde güneye çevrilmiştir. Altın ve gümüş takıların çoğu ölünün üzerinde bulunuyordu. Bunun dışında idol (stilize tanrı, tanrıça figürleri), silah, kap veya testi gibi özel eşyalar ölünün yanı başına bırakılmıştır. Güneş kursları mezarlara ölü hediyesi olarak bırakılan özgün eserlerdir. Bunlar Hititlerden önce Anadolu’da yaşamış Hattilere aittir. Güneş kurslarının dönemin kutsal hayvanı boğa boynuzlarıyla çevrelenmiş olması kültsel bir işlevi olduğunu göstermektedir. Tanrıları ve evreni temsil eden güneş kursları mezara da dinsel bir inanış sonucu bırakılmışlardır. Aynı mezarlarda tek olarak bulunan boğa ve geyik heykelleri daha sonra Hitit döneminde de olduğu gibi tanrılara temsil edilmektedir. Dört yanı taşlarla örülmüş dikdörtgen mezarlar; gömü töreninin ardından ahşap hatıllarla kapatılıp, üzeri killi toprak ile sıvanmıştır. Bunun üzerinde defin töreninin bir parçası olarak kurban edilmiş sığır başları ve bacak kemikleri bırakılmıştır.

GÜNEŞ KURSU

Eski Tunç Çağı’nın son evresinde (M.Ö. 2500-2000) şaşırtıcı zenginlikteki bu mezarlara Hatti ülkesinin kral ve kraliçeleri, aynı zamanda, rahipleri veya rahibeleri gömülmüştür. Ölü hediyelerini altın, gümüş, elektrom, bakır ve tunç ile kehribar, hakiki kil ve demirden yapılmış eserler oluşturur. Ölü hediyeleri arasındaki boğa ve geyik figürleri ile güneş kursları da önemli buluntulardandır. Bunların önemli bir bölümü Anadolu’da ve dışında benzeri olmayan, çoğu öteki dünya tasavvurlarına bağlı, dinsel objelere aittirler.

Güneş kurslarının dönemin kutsal hayvanı olan boğa boynuzları ile çevrelenmiş olması bunların kültsel işlevi olduğunu göstermektedir. Kusrların ortasında duran boğa ve geyik gibi hayvanlar tanrıyı, çevresinde çeşitli bezemelerle oluşturulmuş bölüm evreni, bazı kuslarda ise güneş ışığını sembolize etmektedir. Işınsız çelenk biçimli semboller gökyüzü yuvarlağını, ortasındaki hayvanlar da birer tanrıyı canlandırmaktadır. Boğalar en büyük tanrıyı (Gök-Hava Tanrısı), bazı güneş kurslarındaki küçük yuvarlak sallantılar da yıldızları temsil etmekte, dini törenlerde bir sapa takılarak taşınan bu kurslar ses çıkartmak amacıyla kullanılmaktaydı. Güneş kursunun bezemeleri Hatti sanatının özelliklerini taşımaktadır. Tanrıları ve evreni temsil eden güneş kursları mezarlara da dinsel bir inanış sonucu bırakılmışlardır. Dinsel törenler sırasında bir sopanın ucuna takılan bu simgeler geçit alayının önünde taşınmaktadır.

BATI KAPISI TÜNEL

KRAL VE KRALİÇE MEZARLARI

Hatti ülkesinin kral ve kraliçelerine ait 13 ayrı mezar keşfedilmiştir.

Oda mezarlar yetişkin erkek veya kadınlara aittir. Çocuk veya bebeklere rastlanmamıştır. Ölünün hediyeleri yanına yerleştirilip mezarın üstü ağaçlarla dam biçiminde kapatılmıştır.

Kadınlara (Kraliçelere) ait mezarlar, süs eşyalarının bolluğu, maden ve kıymetli taşlardan yapımı, teknik ve biçimleri bakımından eşsizdir. Altın diademler, taçlar, iğnleer, bilezik, gerdanlık ve kolyeler, küpe, saç halkası, toka, kulak tıkaçları, gümüş tarak ve bakır ayna, mezarlara bırakılan seçkin süs eşyalarını oluşturur. Altından yapılmış çeşitli elbise ve kemer süsleri, ölülerin giysili olarak gömüldüklerini göstermiştir.

Alacahoyuk mezarları din ve kültle ilgili ölü hediyelerinin en güzel örneklerini vermiştir. Şüphesiz bu grubun en önemli eserleri güneş kurslarıdır.

Krali mezarlara bırakılan diğer grup eseri, birer kaide üzerinde duran, döküm tekniği ile yapılmış boa ve geyik heykelcikleri oluşturur.

Mezarlara bırakılan din ve kültle ilgili diğer buluntuları idoller ve insan figürleri oluşturur. Yassı idoller, gümüş ve bakırdan yapılmıştır. Ellerinde kaplar taşıyan bakırdan çıplak kadın figürleri, Anadolu’nun ilk madeni heykelcikleridir. Yiyecek ve içecek sunma görevi yapan bu heykelciklerin aynı zamanda ölüye öteki dünyada refakat ettikleri ve bizzat ölü kültüne de iştirak ettikleri düşünülmektedir.

Ölü hediyelerinin tiplerine baktığımızda bu mezarlara Hatti ülkesinin bir Kralı veya Kraliçesi, fakat aynı zamanda ülkesinin bir rahibi veya rahibesi olan ölü gömülmüştür. Bu mezarlardaki zengin ölü hediyeleri, Kızılırmak ile Yeşilırmak arasındaki sahada yüksek bir kültürün varlığını kanıtlayan, Anadolu/Hatti yaratıcılığının ürünü, türü kendine özgü arkeolojik belgelerdir.